جمله - « من الفجر » و در نتيجه مسلمانان سخت خوشحال شدند . « 1 » مؤلف - اين قصه به طرقى ديگر نيز روايت شده ، و در بعضى از آن طرق به جاى قيس بن صرمة ، ابو قيس بن صرمة ، و در بعضى ديگر صرمة بن مالك انصارى آمده ، با اختلافى كه در نقل خود قصه در آنها هست . و نيز در الدر المنثور است كه ابن جرير و ابن منذر از ابن عباس روايت كرده كه گفت : در ماه رمضان بعد از نماز عشا ، زن و طعام بر مسلمانان حرام مىشد ، تا شب بعد ، در اين ميان جمعى از مسلمانان بر خلاف دستور طعام خوردند ، و با زنان آميختند ، يكى از ايشان عمر بن خطاب بود ، لا جرم نزد رسول خدا ص شكايت بردند ، و به دنبالش آيه : « * ( أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ ) * - تا جمله - * ( فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ ) * » نازل شد ، و همخوابگى با زنان را حلال كرد . « 2 » مؤلف : روايات از طرق اهل سنت در اين معنا بسيار است ، و در بيشتر آنها نام عمر ذكر شده ، و همه در اين جهت مشتركند كه حكم مباشرت با زنان در شب ، مثل حكم طعام و آب بعد از خواب حرام بود ولى ظاهر اولين روايتى كه ما آورديم اين بود كه مساله آميختن با زنان در شب و روز رمضان حرام بوده ، به خلاف طعام و آب ، كه تنها بعد از خوابيدن حرام مىشده ، كه از اول شب تا قبل از خواب حلال بوده ، بعد از خواب حرام مىشده ، سياق آيه هم با اين روايت مساعدت دارد ، براى اينكه اگر جماع هم مانند اكل و شرب قبل از خواب حلال و بعد از خواب حرام بود ، بايد در لفظ آيه مقيد به آخرين زمان جواز مىشد ، هم چنان كه آخرين زمان جواز اكل و شرب كه همان متمايز شدن سياهى از سفيدى است بيان شده ولى آيه تنها و بدون هيچ قيدى فرموده ( رفث با زنان در شب روزه حلال است ) . و همچنين اينكه در بعضى از روايات آمده كه خيانت مختص به مساله رفث نبوده ، بلكه در اكل و شرب هم خيانت مىكرده‌اند ، با سياق آيه سازگار نيست چون در آيه شريفه جمله : « * ( عَلِمَ اللَّه أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَكُمْ ) * . . . » قبل از جمله * ( « وَكُلُوا وَاشْرَبُوا » ) * آمده . و نيز در الدر المنثور است كه رسول خدا ص فرمود : فجر دو تا است ، اما آنكه مانند دم گرگ است چيزى را نه حرام مىكند و نه حلال ، و اما آنكه گسترده است و كرانه افق را مىگيرد ، نماز صبح را حلال و خوردن طعام را حرام مىكند . « 3 » مؤلف : روايات در اين معنا از طرق عامه و خاصه و همچنين روايات مربوط به اعتكاف و حرمت جماع در رمضان بسيار زياد است .

--> ( 1 و 2 ) الدر المنثور ج 1 ص 197 ( 3 ) الدر المنثور ج 1 ص 200